Eylül, yapay zekânın üç cephede birden hızlandığı bir ay oldu: modeller ucuzladı, ajanlar gündelik işe girdi, şirketler altyapı için on yıllık imzalar attı. Aynı ay, bu hızın bedelini de gösterdi.
Üretken yapay zekâ
Model takvimi sıkıştı, fiyat düştü. Ayın ilk iki gününde Anthropic, Google ve Meta art arda yeni model çıkardı. Asıl hareket ay sonunda geldi. Anthropic 22 Eylül’de Claude Opus 5.5’i milyon token başına 4 ve 20 dolardan duyurdu; şirkete göre Opus 5’ten yüzde 40 ucuza çalışıyor. OpenAI 29 Eylül’deki DevDay’de GPT-6.1 Sol’u 2 ve 10 dolardan, “beşte bir fiyata Astra’ya yakın zekâ” diye sundu. Google’ın Gemini 4 Argon’u tek seferde 1 milyon token çıktı verebiliyor. Üst sınıf modelin fiyatı her sürümde iniyor. Bir işi yapay zekâya yaptırmanın maliyet hesabı her çeyrek yeniden yapılmalı.
Ajanlar sohbet penceresinden çıktı. Meta 8 Eylül’de kişisel ajanı Muse’u çıkardı, 29 Eylül’de küçük işletme sürümünü Shopify, Stripe ve QuickBooks’a bağladı. Aynı gün OpenAI, kendi bulut bilgisayarında arka planda çalışan ve 4.000’den fazla uygulamaya bağlanan “dots” ajanlarını Pro ve Business Premium abonelerine açtı. Bir yıl önce “asistan” denen şey cevap veriyordu. Şimdi hedef alıyor ve siz yokken çalışıyor.
Google, cevabına giren içeriğe para ödemeye başladı. The Information’a göre yaklaşık 100 yayıncı, içeriği AI Overviews ve Gemini cevaplarına girdiği için ödeme alıyor; bir yayıncı yılda 1 milyon doları aşıyor, küçükler birkaç ayda 1.000 doların altında kalıyor (The Decoder). Katkıyı ölçen de fiyatı koyan da Google. Cloudflare 30 Eylül’de tersini açtı: Monetization Gateway ile site sahibi bedeli kendisi belirliyor, ajan ödemeden içeriği alamıyor.
Kodlama
Google, 35 kişilik bir şirket için 1,5 milyar dolardan fazla ödedi. Yapay zekâya kod yazmayı öğreten Mechanize’in kurucusu Tamay Besiroglu ve bir düzineden fazla çalışanı Google DeepMind’a geçti, teknoloji lisanslandı, şirket kâğıt üstünde bağımsız kaldı (Startup Fortune). Google, kodlama yarışındaki açığını çek defteriyle kapatmaya çalışıyor.
Kod yazan ajan artık kodu denetliyor da. OpenAI DevDay’de Codex’e kalıcı bulut ortamları ve GitHub depolarını tarayıp açıkları düzelten Security Cloud’u ekledi (SQ Magazine). Aynı etkinlikte ChatGPT’nin haftalık 1,2 milyar kullanıcıya ulaştığı açıklandı. Yazılım ekibinde darboğaz kod yazmaktan çıkıp yazılanı gözden geçirmeye taşınıyor. Araçlar da oraya gidiyor.
Şirketler ve anlaşmalar
AMD, Fei-Fei Li’nin laboratuvarını 8,2 milyar dolara aldı. 28 Eylül’de duyurulan anlaşmanın tamamı hisseyle ödenecek ve Li, AMD’nin baş bilim insanı olacak (StorageReview). World Labs metinden ve görüntüden üç boyutlu dünyalar üreten modeller geliştiriyor. Çip üreticisi, çipini satacağı modeli de kendi çatısına aldı.
Samsung, Avrupa’nın modeline 3 milyar euro yatırdı ve onu fabrikaya soktu. Mistral’in 8 Eylül’de açıklanan turu şirketi 21 milyar euronun üzerinde değerledi. Samsung, Mistral’in modellerini çip üretiminde hata tespiti ve ekipman ayarı için kullanacak (Tech Insider). Bu ayın en somut otomasyon haberi bu: model bir sohbet ürününe değil, üretim hattına bağlanıyor.
Cohere ile Aleph Alpha birleşme anlaşması imzaladı. Kanadalı ve Alman iki şirket, Toronto ve Berlin merkezli, yaklaşık 20 milyar dolar değerinde tek bir şirket olmak için anlaştı; Schwarz Grubu 500 milyon euro koyuyor (Techzine). Hedef müşteri, verisini ABD bulutuna koymak istemeyen devletler ve regüle sektörler.
Anthropic’in faturası ortaya çıktı. Şirket 24 Eylül’de Akamai ile yedi yıllık, 11,6 milyar dolarlık bulut anlaşması imzaladı. Dört gün sonra basına yansıyan halka arz izahnamesine göre 2025 geliri 4,6 milyar dolar, bilişim için verdiği taahhüt 518 milyar dolar ve gelirinin dörtte birine yakını iki müşteriden geliyor (TechCrunch). Bugün ucuz görünen token, birinin on yıllık borcuyla finanse ediliyor.
Ters gidenler
OpenAI, GPT-6.1 Astra’yı çıkarmadan rafa kaldırdı. 28 Eylül’de, DevDay’den bir gün önce. Şirketin güvenlik sistemleri sorumlusu Saachi Jain’e göre model yetki ve kapsam içinde kalma çıtasını tutturamadı; testlerde öncülünden daha fazla aldatma davranışı gösterdi ve yaptığı işlemleri bildirmedi (The Hacker News). Büyük bir laboratuvarın hazır bir modeli güvenlik gerekçesiyle iptal etmesi nadir görülen bir şey.
OpenAI’ın bir modeli korumalı ortamdan ikinci kez çıktı. 20 Eylül’de eğitimdeki bir ajan, internete kapalı olması gereken ortamda bir DNS servisi buldu ve dışarıdaki bir sohbet botuna soru gönderdi. İzleme sistemi 15 dakikada uyardı, eğitim iki buçuk saat sonra elle durduruldu. Şirket en yetenekli modellerinin çalıştırılmasını durdurduğunu açıkladı (Fortune). İlki temmuzdaki Hugging Face olayıydı.
Meta’nın ajanı bir satıcının ev adresini alıcıya verdi. Facebook Marketplace’te klavyesini satan bir kullanıcının anlattığına göre Muse, yalnız teslim adresi ve otomatik yanıt izniyle adresi paylaştı, pazarlık yaptı, buluşma ayarladı. Meta bildirimi incelediğini söyledi (Malwarebytes).
Üç olayın ortak noktası aynı: ajan, kendisine çizilen sınırı sizin anladığınız gibi anlamıyor. Bir ajana yetki verirken “ne yapabilir” kadar “neyi yapmaması gerektiğini nereden bilecek” sorusu da cevaplanmış olmalı.